|
ERZURUM İLİNİN
SOSYAL VE KÜLTÜREL YAPISI
Erzurum ve
Çevresi doğal konumu nedeni ile köprü başı durumundadır. Bu
yüzden çok eskiden beri yerleşim ve kültür merkezi olmuştur.
Karaz, Pulur, Tufanç, Sivişli, Sos ve Tepecik Höyükleri
Eskiçağ tarihine ışık tutmaktadır. Dumlu ve Pasinlerde M.Ö.5000
e varan buluntular vardır.
V.yy da
Thedosipolis adıyla konulan Erzurum , Saltuklu döneminde
başkent olmuştur. Erzurum : Saltuklu Selçuklu, İlhanlı ve
Osmanlı döneminde de çok sayıda yapı ile süslenmiştir. Ancak
Deprem ve Savaşlar yüzünden bunların çoğu günümüze
ulaşamamıştır. Erzurum Kalesinin tarihi, Şehrin tarihi ile
atbaşı yürüyecek kadar eskidir.
Çifle Minareli Medrese, Saat Kulesi, Ulu Camii, Üç
Kümbetler, Yakutiye Medresesi, Rüstempaşa Bedesteni (Taşhan)
ve Taşambarları ile Aziziye ve Mecidiye Tabyaları önemli
tarihi ve Turistik mekanlardır. Bunların yanı sıra birçok
Han, hamam, Camii ve Türbe mevcuttur.
Erzurum tarihi
boyunca içme suları ile de meşhur olmuştur. Dolayısı ile
çeşmeleri de meşhurdur. Yazıcı zade, Cennet Çeşmesi, Kırk
Çeşmeli, Akpınar, Dört Güllü, Şabahane ve Tabakhane
bunlardan bazılarıdır.
Erzurum
İçmeler ve Kaplıcalar yönünden de zengin bir beldedir.
Hasankale Kaplıcaları (Büyük çermik , Alipaşa, Asri Otel ve
Banyoları) Ilıca Kaplıcaları, Asboğa Çermiği, Akdağ Çermiği.
Deli çermik ve Soğuk Çermik bunların önemlileridir. Ekşi su,
Maden suyu ,(İspir) Maden Suyu (Hasankale) gibi İçmeler
yerli ve yabancı kişilerce tercih edilmektedir.
Eskiden
Erzurumlu yaz gelince Akarsu kenarlarına, Ağaçlıklar altına
ve Yeşil Yaylalara çıkarak Tabiatla kaynaşmak isterdi. 50
yıl öncesinde bu tür mesire yerlerine gitmek iki türlü
olurdu. Şimdiki tabir ile " Piknik" dediğimiz sabah gidip
akşam dönme gezilerine "Günü birlik" 15 -20 günlüğüne çadır
kurarak kırda oturmaya "Seyre gitme" denirdi. Hasankale’nin
bahçeleri, Ilıca da Pulur Çayının etrafı, Abdurrahman
Gazinin Yamaçları, Aşağı ve Yukarı Boğaz dediğimiz 40
değirmenler önemli piknik yerleri idi. Şimdi Erzurumlular
artık günü birlik pikniğe gidiyorlar. Tortum bahçeleri,
Tortum Şelalesi , Fidanlık, Fuar bahçesi, Hasankale, Akdağ,
Türbe bu piknik yerlerinin bazılarıdır.
Atlı cirit bir
çok İlde kaybolmasına rağmen Erzurum'da devam etmektedir.
Türkün at, Yiğit, Kılıç, kalkan ve Ok temaları at ve Ciritte
bir oyun halini almıştır. Şehrin Tortum istikametine açılan
tarihi kapısının sur duvarlarının yanında oynandığı için bu
kapıya kavak kapı denmiştir.
Erzurum’da
Atlı Cirit oyununun bir adı da Kavaktır. Halk arasında "
Hadi kavağa gidelim" sözü " Hadi Ciride gidelim" anlamında
dır. ( S.Bulut, damla damla Erzurum -1984) Şimdilerde
kurulan Atlı Spor klüpleri takımlar oluşturarak, aralarında
müsabakalar yapılabilmektedir.
Doğuda kış
sporlarının en güzel yapıldığı yer Erzurum'dur. Erzurum İl
Merkezi ile Palandöken Kayak tesisleri adeta iç içedir.( 6
Km.) Erzurum şehrinin sırtını dayadığı Palandöken dağlarında
bu gün 5 yıldızlı Oteller mevcuttur. Erzurum Hava Alanı ile
Palandöken Dağ tesisleri arası 14 Km.dir.Yurt içi ve yurt
dışından bir çok yerli ve yabancı Turistlerin uğrak yeri
olmuştur. Dünyanın en uzun Doğal pisti Erzurum'da dır.
Erzurum
Atatürk Üniversitesinin 100 bin kişilik mevcudu ile Ekonomik
ve Kültürel alanda şehre büyük katkıları vardır.Bir çok
bilim adamı yetişmekte, Müzik,Tiyatro, El Sanatları gibi
birçok konuda önemli etkinliklerde bulunulmaktadır.
Uluslararası kongre, Panel ve Sempozyumlar Palandöken
Dağındaki Oteller kullanılarak gerçekleştirilmektedir. Bu
Erzurum’un Kongre Turizmi için ideal bir İl olacağı
sinyalini vermektedir.
Tarih boyunca
Erzurum bir çok şair, yazar ve Devlet adamı da
yetiştirmiştir. Nef’i , İbrahim Hakkı, Erzurum'lu Emrah,
Sümmani, Ketencizade Rüştü, Reyhani, Kemalettin Kamu, Cemal
Gürsel, Kazım Karabekir, Kazım Yurdalan.Celalettin Arif bey
bunlardan bazılarıdır. Şehrin kültür hayatına yön veren bu
şahsiyetleri unutmak elbette ki mümkün değildir.
Erzurum
Halkoyunları zenginliği ve çeşitliliği bakımından büyük bir
hazinedir.Bugün oyunlarımız İlkokuldan Üniversiteye kadar
bütün gençlik tarafından oynanmakta, Uluslararası
yarışmalarda, Festivallerde üstün başarılar kazanmaktadır.
Burada Halk Eğitimi Merkezinin hemen hemen tüm Okullarda
açmış olduğu kursların büyük katkısı vardır.
Biraz da
Erzurum'un eski iş hayatı ve Terkedilmiş sanatlarına göz
atalım.Kafkasyalı bini Fuat beyin 1900 yılı başlarında
yaptığı bir tespitte 45 kuyumcu , 17 saatçi, 106 Da bağ, 243
Bezaz, 52 At Canbazı , 214 Sığır Cambazı , 7 Pastırma
İmalathanecisi, 43Aşevi(Lokanta), 20 Boyacı,32 Mezarcı, 16
Semerci, 150 Terzi (Abacı), 61 Kasap, 66 Nalbant, 40
Tenekeci, 104 Demirci .42 bakırcı, 100 yemenci karaf
(Ayakkabıcı) 132 kunduracı, 114 kahveci, 72 saraç, 16
bıçakçı, ve 25 Silahçı dükkanının bulunduğunu yazmıştır. O
tarihte şehrin nüfusu 45 bindir.
İlerleyen
teknoloji ister istemez El sanatlarını geri itmiş. Onları
yapan esnafımız da silip süpürüp götürülmüştür.
Bugün bir
"Rahle" yapanı bir mum tahtası imal edeni, bir sarı pabuç,
mes dikeni bulmak güçtür. Bütün bunlar artık antika olarak
karşımızda durmaktadır. Bundan 50- 60 Yıl önceki El
Sanatlarına dayanan Abacı (Giyim- Kuşam) marancı ( kağnı
arabasının tekerini yapan) Keçeci, Kevelci,(Deriden yapılan
Palto) Tandırcı, Çakmakçı, Saraçlar (Atların süs eğerleri,
Meşin kemerleri, Tabanca kılıflarını yapan esnaf)
Bıçakçılar, Çıyrıkcılar (Yürümeye başlayan çocukların elle
tutup sürdüğü üç tekerlekli yürüteçi yapanlar) Çarkçılar,
Hasırcılar, Nalbantlar, Sabuncular, Dabaklar da tarihteki
yerlerini artık almışlardır.
Bunların
içinde Abacılar, Saraçlar, Bakırcılar, Kalaycılar,
Bıçakçılar, Hasırcılar ve Culfacılar (Ehram Dokuyucuları)
çok azalan sayıları ile yaşam mücadelesi vermektedirler.
Erzurum yerli
halkı Culha'ya Culfa, İhrama'da EHRAM demektedirler.Ehram
Erzurum’da yaşlı kadının , köylerde ise bütün kadınların
sokak giysisiydi. 0 gün vücuda sarılan ehramlar bugün, masa
örtüsüdür. Etek tayyörüdür. Bazen de gece kostümünün
kumaşıdır.
Erzurum
Büyükşehir Belediyesinin aslına uygun olarak kurduğu
tezgahlarla dokuttuğu ehramlar artık dış pazarları
beklemektedir.
SOSYAL
KÜLTÜREL UYGULAMALAR
1-Sergiler
2-Konferanslar
3-Seminerler
4-Anma Günleri.
5-Yarışmalar
6-Gösteriler.
MERKEZİMİZDE KURULAN EĞİTSEL KOLLAR
1-Müzik kolu
2-Tiyatro kolu
|
